Monte Testaccio: Roma’nın Zeytinyağı Amforalarından Yükselen Yapay Tepe

Monte Testaccio, Roma’nın göbeğinde yükselen ama tamamen kırık toprak kaplardan oluşan yapay bir tepe. Latincede kırık çömlek parçası anlamına gelen “testae” sözcüğünden adını alan bu tepe, Roma İmparatorluğu’na zeytinyağı taşımak için kullanılmış amforaların parçalarından oluşuyor. Tepenin tabanı yaklaşık 2 hektarlık bir alanı kaplıyor ve içinde yaklaşık 580.000 metreküp kırık kap bulunduğu tahmin ediliyor.

İmparatorluk döneminde en az bir milyon nüfuslu Roma, dünyanın en büyük kenti olarak devasa bir zeytinyağı talebine sahipti. Monte Testaccio, bu talebin arkeolojik olarak ölçülebilen en somut kanıtı. Bir başka deyişle, kentin her gün tükettiği zeytinyağının ambalajları yüzyıllar boyunca aynı noktada üst üste yığılarak bugün gezilebilen bir tepeye dönüştü.

Dressel 20: Monte Testaccio’yu Oluşturan Amforalar

Tepedeki parçaların büyük kısmı, arkeolojide Dressel 20 olarak adlandırılan amfora tipine ait. Londra Antikacılar Derneği’nin koleksiyon bilgisine göre bu büyük, yuvarlak ve iki kulplu kaplar MS 1. yüzyılın sonlarından 3. yüzyıla kadar İspanya’da üretildi ve her biri 40 ile 80 litre arasında zeytinyağı taşıyordu. Kapların hammaddesi gözenekli olduğu için yalnızca bir kez kullanılabiliyor, boşaldıktan sonra atılıyordu.

Bu yağın kaynağı, bugünkü Endülüs’ün Guadalquivir vadisini kapsayan Roma eyaleti Baetica’ydı. Tepede, bugünkü Libya’ya karşılık gelen Tripolitania ile Tunus’a karşılık gelen Byzacena’dan gelen amforalara ait parçalar da bulunuyor. Tepeyi ilk kez bilimsel olarak inceleyen isim, 1872’de çalışmalara başlayan Alman arkeolog Heinrich Dressel’di. Böylece tek bir tepe, Roma İmparatorluğu’nun farklı eyaletlerinden başkente uzanan zeytinyağı yollarını aynı anda gösteren bir harita işlevi görüyor.

Monte Testaccio’da Kaç Amfora Var?

Tepedeki amfora sayısı konusunda kaynaklar aynı rakamı vermiyor. Yaygın olarak aktarılan tahmine göre tepe 53 milyon kadar amforanın kalıntılarını barındırıyor. Bu da yaklaşık 6 milyar litre zeytinyağının Roma’ya ithal edildiği anlamına geliyor. Öte yandan kazıların eş direktörü, Barselona Üniversitesi’nden José Remesal’in tahmini 25 milyonun üzerinde bir rakama işaret ediyor. Bu nedenle kesin bir sayı vermek yerine, on milyonlarca amforadan söz etmek daha doğru.

Kapların neden geri dönüştürülmediği de tartışılıyor. Bir görüşe göre Dressel 20 amforaları, inşaatta kullanılacak küçük parçalara kolayca ayrılamayan büyük ve kavisli parçalara bölünüyordu. Diğer bir görüş ise yağ kalıntısının parçaları harç için uygunsuz hâle getirdiğini öne sürüyor. Hangi açıklama doğru olursa olsun sonuç değişmiyor: boşalan kaplar düzenli biçimde aynı yere taşındı ve tepe katman katman yükseldi.

İspanya 188 Bin Ton Zeytinyağını Piyasadan Çekiyorİspanya zeytinyağı piyasasında Avrupa Birliği’nde daha…

Bergama Tarım FuarıBergama Tarım ve Hayvancılık Fuarı’nda zeytin…

Yok Yılında Güçlü RekolteUZZK ve Bornova Zeytincilik Araştırma Enstitüsü…

Dedikodu ve KooperatiflerFabrikaya zeytin getiren üreticiler arasında yaygın…

Monte Testaccio: Antik Zeytinyağı Ticaretinin Arşivi

Monte Testaccio aynı zamanda dev bir arşiv. Amforaların üzerindeki boya yazıtlar (tituli picti) ve damgalar, kabın ağırlığı, içindeki yağın miktarı, tüccarların adları ve denetim notları gibi bilgileri taşıyor. Araştırmacılara göre tepedeki kapların büyük kısmı, devletin halka dağıttığı erzak sistemi (annona) kapsamındaki resmî ithalatı temsil ediyor. Bu nedenle özel ticaret yoluyla Roma’ya giren zeytinyağı miktarının çok daha fazla olduğu düşünülüyor. Bu kayıtlar sayesinde araştırmacılar, yalnızca ne kadar zeytinyağı taşındığını değil, bu ticareti kimlerin yürüttüğünü de izleyebiliyor.

Endülüs’ten ve Kuzey Afrika’dan Tiber kıyısına uzanan bu sistem, bugünkü küresel zeytinyağı tedarik zincirinin antik bir öncülü sayılabilir. Bugün İspanya’nın ve Tunus’un dünya zeytinyağı üretimi ve ticaretinde öne çıkması, bu köklü mirasın bir devamı olarak okunabilir.

Kısaca: Monte Testaccio Hakkında Bilinenler

Özetle, Monte Testaccio Roma’da Tiber Nehri kıyısında, MS 1. yüzyılın sonlarından 3. yüzyıla kadar biriken zeytinyağı amforalarının kırıklarından oluşuyor. Parçaların büyük kısmı, Baetica’dan, yani bugünkü Endülüs’ten gelen ve her biri 40 ile 80 litre zeytinyağı taşıyan Dressel 20 amforalarına ait. Tepedeki toplam amfora sayısı ise kaynağa göre 25 milyonun üzeri ile 53 milyon arasında değişiyor; bu nedenle kesin bir rakam yerine “on milyonlarca” ifadesi daha doğru. Amforaların üzerindeki boya yazıtlar ve damgalar, Monte Testaccio’yu antik zeytinyağı ticaretinin en ayrıntılı arşivlerinden biri yapıyor. Amforanın Yunan dünyasında bir ödül kabı olarak kullanımını Panathenaia Amforası yazımızda okuyabilirsiniz.

KAYNAKLAR

Society of Antiquaries of London – Roman Amphora (Dressel 20) – https://www.sal.org.uk/collections/explore-our-collections/collections-highlights/roman-amphora/

Wikipedia – Monte Testaccio – https://en.wikipedia.org/wiki/Monte_Testaccio

The Vintage News – The Italian hill made entirely of 53 million Roman olive oil jars – https://www.thevintagenews.com/2016/05/21/the-italian-hill-made-entirely-of-53-million-roman-olive-oil-jars/

İlgili Yazılar

Zeytinin KökeniZeytin ağacı ilk kez nerede evcilleştirildi?…

Zeytin Ağacının Efsanevi TarihiAtina'ya adını veren Athena–Poseidon efsanesinden Solon'un…

Tunus Zeytinyağı TarihiTunus’un Kasserine bölgesinde, Roma İmparatorluğu’nun bilinen…

Antik Zeytinyağı Presiİki bin yıl önce zeytinyağı nasıl…