Zeytinyağında Yeni Denge: 2025/26 Sezonuna Genel Bakış
Zeytinyağında yeni denge kuruluyor ve her sezon aynı soruyla açılıyor, her sezon aynı soruyla açılıyor gibi görünse de bu yıl tablo hakikaten farklı: Uluslararası Zeytinyağı Konseyi’nin son verilerine göre 2025/26 sezonunda dünya üretimi yaklaşık 3,44 milyon tona gerileyecek — rekor kırılan 2024/25’e (3,57 milyon ton) göre yüzde 4’lük bir düşüş. Ama bu düşüşü tek başına okumak yanıltıcı olur, çünkü rakam hâlâ son beş yılın ortalamasının yüzde 11-16 üzerinde. Asıl hikâye başka bir yerde: Tunus, rekor bir hasatla 450-500 bin tona ulaşarak Türkiye’yi, İtalya’yı ve Yunanistan’ı geride bırakıp dünya ikinciliğine yükseldi. Türkiye’nin bu sıralamada neden geride kaldığı ise ayrı bir yazının konusu.Yıllardır ‘İspanya birinci, arkasından İtalya-Yunanistan-Türkiye’ şeklinde ezberlediğimiz sıralama, artık böyle basitçe kurulamıyor.
Akdeniz Üçlüsünde Tablo Değişiyor: İspanya, İtalya, Yunanistan
Akdeniz’in kadim üçlüsünde manzara karışık. İspanya, kooperatif temelli üretim yapısı ve değirmenlerin yarısını elinde tutan ölçek avantajıyla dünya üretiminin hâlâ yüzde 40-45’ini tek başına taşıyor; 2025/26’da sağanak yağışlar ve doğal alternans etkisiyle zeytinyağı üretimi bir önceki rekor sezona göre geriledi ve dökme pazara bağımlılığı sürüyor. İtalya’da ise tablo daha yapısal bir soruna işaret ediyor: çiftliklerin yüzde 40’ı hâlâ 2 hektardan küçük, parçalı tedarik zinciri maliyetleri yukarı itiyor, 2026 marjları daha da daralttı. Üstelik kalite stratejisinin amiral gemisi sayılan PDO/PGI sertifikalı yağların iç pazardaki hacim payı bir yılda yüzde 3’ten yüzde 2,2’ye geriledi — İtalyan markasının yurt dışında hâlâ güçlü bir itibarı olsa da (ABD’de yüzde 58 kalite algısı, PDO/PGI ihracat değeri son beş yılda yüzde 55 artışla 62 milyon avroya çıktı), iç pazarda kalite primini korumak giderek zorlaşıyor. Yunanistan ise 2025 sonbaharındaki olumsuz hava koşullarına rağmen Girit ve Peloponnesos’taki elverişli yağışla 250-290 bin ton bandında güçlü bir rekolteye ulaştı; sorun üretimde değil, hâlâ dökme pazara bağımlı, pazarlama altyapısı zayıf bir ihracat modelinde.
Kuzey Afrika’nın Yükselişi: Fas ve Tunus Atağı
Kuzey Afrika’da ise tablo tam tersine dönmüş durumda. Fas, 2024’teki 90 bin tonluk üretimini 2025’te iki katından fazla artırarak 200 bin ton hedefine yöneldi; üstelik ABD pazarında yalnızca yüzde 10’luk gümrük tarifesiyle karşılaşıyor, bu da onu Avrupalı rakiplerine göre birdenbire avantajlı bir konuma taşıdı. Tunus’un hikâyesi daha da çarpıcı: rekor üretime rağmen ihracatının hâlâ yüzde 85-87’si dökme halde İspanya ve İtalya’ya gidiyor, orada harmanlanıp başka etiketlerle şişeleniyor — yani katma değerin büyük kısmı Tunus dışında kalıyor. Buna karşılık ulusal düzeyde şişelenmiş ihracatı büyütme, Avrupa Birliği ile dokuz yıldır kesintisiz süren gümrüksüz kotayı koruma ve Çin gibi yeni pazarlara açılma stratejisi 2026 itibarıyla somut adımlara dönüşmüş durumda. Öte yandan Tunus’un ABD’ye ihracatta karşılaştığı yüzde 25’lik gümrük vergisi — majör rakipleri arasında en yüksek oran — bu atılımın önündeki en büyük engel olarak duruyor.
ABD Gümrük Tarifesi Zeytinyağı Ticaretini Nasıl Değiştirdi?
Bütün bu tabloyu asıl değiştiren gelişme ise 2025 yazında ABD’nin yürürlüğe soktuğu yeni gümrük tarife rejimi oldu. AB kaynaklı zeytinyağı (İspanya, İtalya, Yunanistan, Portekiz) yüzde 15 vergiye tabi olurken, Fas, Şili, Avustralya ve Arjantin yalnızca yüzde 10’luk taban tarifeyle ABD pazarına girebiliyor — Tunus ise yüzde 25 ile en dezavantajlı konumda. Bu fark, güney yarımküre üreticilerinin elini güçlendirdi: Şili, Avrupa Birliği’nin Mart 2025’te gümrük vergisini kaldırmasının da etkisiyle üretimini yüzde 33 artırdı ve hem AB hem ABD pazarında rekabetçi bir konuma geçti. Arjantin’de 2025 hasadı olumsuz hava koşullarıyla yalnızca 27.500 ton civarında kalsa da, Ocak 2026’da imzalanan AB-Mercosur Ortaklık Anlaşması, ülkenin güney yarımküre mevsim avantajını (Kuzey yarımküre kışında taze yağ sunabilme) uzun vadede daha değerli hale getiriyor. Avustralya’da ise iç pazardaki ithalat 2024/25’te yüzde 46 artışla 42 bin tona çıktı — yerli üretim büyürken ithal yağla rekabet de sertleşiyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde ise tablo hâlâ mütevazı: ağırlıklı Kaliforniya merkezli süper-yoğun bahçelerden gelen üretim, iç tüketimin yüzde 5’inden azını karşılıyor; ama yerli üreticiler en azından ithalatı vuran tarife tartışmalarının dışında kalarak kalite odaklı bir nişte büyümeye devam ediyor.
Zeytinyağında Yeni Denge Nereye Gidiyor?
Sektörün ağırlık merkezi artık tek bir eksende değil, en az üç eksende birden hareket ediyor — üretimde Tunus’un yükselişi, ticarette ABD tarife farklılaşmasının güney yarımküreye ve Fas’a kazandırdığı avantaj, ve Avrupa’nın kendi içindeki maliyet-marj sıkışması. Önümüzdeki sezonlarda kim kazanacak sorusunun cevabı, artık yalnızca ‘kim daha çok üretti’ değil, ‘kim şişelenmiş/markalı satışını büyütebildi’, ‘kim tarife diplomasisinde doğru tarafta durdu’ ve ‘kim sertifikasyon ve iklim riskini yönetebildi’ sorularına bağlı olacak.
Kaynaklar
• International Olive Council – Olive Sector Statistics (Aralık 2025 ve tahminler) — https://www.internationaloliveoil.org/olive-sector-statistics-december-2025-and-forecasts/
• International Olive Council – Olive Sector Statistics (Ocak/Şubat 2026) — https://www.internationaloliveoil.org/olive-sector-statistics-january-february-2026/
• International Olive Council – Olive Sector Statistics (Nisan 2026, Avustralya ithalat verisi) — https://www.internationaloliveoil.org/olive-sector-statistics-april-2026/
• International Olive Council – Olive Sector Statistics (Ağustos/Eylül 2025) — https://www.internationaloliveoil.org/olive-sector-statistics-august-september-2025/
• Aceites de las Heras – Which is the largest olive oil producer: country ranking — https://www.aceitesdelasheras.com/en/olive-oil-producer/
• Oliveterm – Olive Oil Production by Country 2026: Global Rankings — https://oliveterm.com/insights/olive-oil-production-by-country-2026
• Certified Origins – Olive Oil Market Report (Ocak 2026) — https://certifiedorigins.com/olive-oil-market-report-january-2026/
• Certified Origins – Olive Oil Market Report (Mart 2026) — https://certifiedorigins.com/olive-oil-market-report/
• Certified Origins – Olive Oil Market Report (Şubat/Mart 2025 — ABD tarife arka planı) — https://certifiedorigins.com/olive-oil-market-repor-march-2025/
• Wikifarmer – Tariffs, Trade, and Strategy: Olive Oil Experts Decode the U.S.-EU Market Shock — https://wikifarmer.com/library/en/article/tariffs-trade-and-strategy-olive-oil-experts-decode-the-u-s-eu-market-shock
• Ecofin Agency – Morocco olive oil output set to double in 2025, fueling export growth — https://www.ecofinagency.com/news-agriculture/1709-48753-morocco-olive-oil-output-set-to-double-in-2025-fueling-export-growth
• CBI (Centre for the Promotion of Imports) – Entering the European market for olive oil — https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/olive-oil/market-entry
• l’OlivoNews – Tunisia steps up its olive oil trade: 100 tons of duty-free exports to the EU — https://olivonews.it/en/Tunisian-olive-oil-100-thousand-tons-without-duties/
• OLYFO – The Tunisian Olive Oil Harvest Report — https://olyfo.com/tunisian-olive-oil-harvest-report/
• Virginia France – Tunisia Olive Oil Production: Key Figures and Export Data — https://virginiafrance.com/en/knowledge/tunisia-olive-oil-production-figures
• USDA FAS GAIN – Oilseeds and Products Annual (Tunus raporu) — https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Oilseeds+and+Products+Annual_Tunis_Tunisia_TS2025-0003.pdf
• Olive Oil Times – Chile ülke sayfası (AB tarife kaldırımı ve üretim artışı haberleri) — https://www.oliveoiltimes.com/topic/chile
• GTAIC – 2026 Chile Olive Oil market shifts & growth drivers and risks — https://gtaic.ai/market-reports/olive-oil-market-chile-report-in-2026
• Olive Oil Times – Low Harvest, Rising Production Costs Continue to Plague Argentina — https://www.oliveoiltimes.com/production/low-harvest-rising-production-costs-continue-to-plague-argentina/140690
• Olive Oil Times – Italy’s Olive Oil Market Heads Into 2026 with Thinner Margins and Renewed Volatility — https://www.oliveoiltimes.com/business/italys-olive-oil-market-heads-into-2026-with-thinner-margins-and-renewed-volatility/143432
• 9colonne.it – Quality Olive Oil Made in Italy, EVOLIO Expo 2026 — https://www.9colonne.it/587646/quality-olive-oil-made-in-italy-evolio-expo-2026-approaches
• Olive Oil Times – News Briefs (İtalyan PDO/PGI ihracat verileri) — https://www.oliveoiltimes.com/olive-oil-basics/consumption
• Agromillora Group – California Olive Ranch: Driving the Super High Density Revolution — https://www.agromillora.com/california-olive-ranch-driving-the-super-high-density-revolution-in-california/
• California Ag Network – UC ANR Publishes First-Ever Olive Production for Oil Manual — https://californiaagnet.com/2024/09/26/uc-anr-publishes-first-ever-olive-production-for-oil-manual/
• USDA ERS – U.S. Olive Oil Production Grows but Remains Limited (Outlook raporu) — https://ers.usda.gov/sites/default/files/_laserfiche/outlooks/110381/OCS-24k.pdf?v=16169
• KRCR News – California olive oil industry poised for growth amid rising demand — https://krcrtv.com/news/local/california-olive-oil-industry-poised-for-growth-amid-rising-demand