Yatırımda Verimlilik

20.11.2015, 11:21

Zeytinyağı fabrikası kurmak, yüksek sermaye gerektiren ve geri dönüşü uzun yıllara yayılan bir yatırımdır. Yatırımda verimlilik, makinelerin satın alınmasından çok önce, doğru yer seçimi ve gerçekçi bir kapasite planlamasıyla başlar. Aşağıda, yeni bir tesis kurarken ya da mevcut hattı yenilerken dikkat edilmesi gereken temel adımları özetliyoruz.

Saha Analizi ve Proje Planlama

Yatırımın karlılığı için önce saha analizi yapılmalıdır. Hammaddeye olan uzaklık, arazinin şekli, yol, elektrik ve su benzeri alt yapı desteklerine uzaklık, insan kaynağı, pazara olan mesafe konularına bakılmalıdır.

Yapılacak yatırımın en son ulaşacağı kapasite, iş kolları dikkate alınarak nihai proje hazırlanmalıdır. Mümkün ise her ayrı etabın hangi zamanlarda ve arazinin neresinde konuşlandırılacağı da bu planlamada belirlenmelidir.

Makine Parkı Seçimi

Yatırımda yer alacak makine parkı karlılık analizine uygun kapasitede olmalıdır. Makine üreticisinin önerileri dışında yatırımcının da ürün ve bölge özelliklerine uygun detaylarda bir teknik şartname hazırlanarak alım ihalesi yapılmalıdır.

Makine seçiminde en sık yapılan hatalardan biri, kapasiteyi sezonun en yoğun günlerine göre değil ortalama günlere göre planlamaktır. Hasadın zirve yaptığı haftalarda zeytinin bekletilmeden işlenebilmesi için hat kapasitesinin bölgedeki günlük zeytin arzına göre hesaplanması gerekir. İki fazlı ve üç fazlı dekantör arasındaki tercih ise su tüketimini, karasu miktarını ve pirinanın değerlendirilme biçimini belirler; bu nedenle karar, yalnızca makine fiyatına bakılarak değil, işletmenin atık yönetimi planıyla birlikte verilmelidir.

Şartname ve Kabul Koşulları

Teknik ve idari şartnamede;

• Makina üreticisi firmanın teknolojik kapasite ve bilgi yeterliliği
• Makinaların üretim verimliliği,
• Arızalarda teknik servis müdahale şartları, süresi ve fiyatları,
• Yedek parça değişim süreleri ile fiyatları,
• Operatör eğitimi,
• Garanti şartları yer almalıdır.

Kabul şartlarında;

• Üretim hattından elde edilecek zeytinyağı ürün özellikleri, mümkünse laboratuvar analizi sonucu,
• Pirina ya da zeytin posasında kalan yağ yüzde oranı,
• Üretim hattının enerji, su kullanımı miktarları
• Kapasite karşılama oranları (tonaj/saat)
• Aşınma ve zeytin nefasetini etkileyecek zeytin yıkama ve yaprak ayırma sonuçları

Not: Yağ oranı laboratuvar analizi ile belirlenmiş olan bir parti  zeytin sistemde işlenmelidir. Karma ürünlerde alınacak sonuçlar verimliliği doğru tanımlayamaz. Ülkemizdeki en önemli sorun zeytinyağı üreticilerinin genellikle ürün yağ analizini yapmamalarıdır. Asit değeri zeytinyağının ürün kalite değerlerini belirlemez.  Bu yüzden pirina üzerinde kalan yağlar, sanayi yağı olarak pirina ikinci sıkımında alınacak da olsa ürün değer olarak telef olmaktadır.

Fabrikanıza satın alacağınız makinaların kabulünü numune üretim sonunda elde edilen zeytinyağı ve pirina çıktılarının analizleri sonunda yapınız.

Pirinada taahhüt edilen miktardan fazla yağ bırakır ise o üretim hattı kabul edilmemelidir.

Yatırımda Verimlilik İçin İşletme Kararları

Tesis kurulduktan sonra da yatırımda verimlilik, günlük işletme kararlarıyla korunur. Enerji ve su tüketimini düzenli izlemek, sezon öncesinde tüm hattın bakımını tamamlamak ve operatörleri ayar değişiklikleri konusunda eğitmek, hem randımanı hem de yağ kalitesini doğrudan etkiler. Paslanmaz çelik depolama tankları ve kontrollü depolama koşulları, üretilen yağın değerini satışa kadar korur.

Yan ürün yönetimi de karlılığın önemli bir parçasıdır. Karasu ve pirinanın çevreye zarar vermeden değerlendirilmesi, yasal yükümlülüklerin yanı sıra ek gelir fırsatları da yaratır. Konuyla ilgili ayrıntılar için Randıman neden yüksek?, Dünya Zeytinyağı Makina Sektörü ve Zeytin Karasuyu yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Finansman ve Destekler

Yatırımda verimlilik yalnızca teknik kararlarla değil, finansman yapısıyla da ilgilidir. Tarımsal ürün işleme tesislerine yönelik hibe ve kredi destekleri, ilk yatırım yükünü önemli ölçüde hafifletebilir. Bu kapsamda Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) ile Tarım ve Orman Bakanlığı’nın kırsal kalkınma programlarının güncel başvuru dönemlerini takip etmek faydalıdır. Destek başvurularında iş planının, kapasite hesaplarının ve makine tekliflerinin tutarlı olması, değerlendirme sürecinde belirleyici rol oynar.

Son olarak, yatırımda verimlilik ölçülebilir hedeflerle takip edilmelidir. Ton başına enerji tüketimi, işlenen zeytin başına su kullanımı, pirinada kalan yağ oranı ve sezon boyunca hattın durma süresi gibi göstergeler her yıl kaydedilmeli; bu veriler bir sonraki sezonun bakım ve yatırım kararlarına yol göstermelidir. Böylece tesis, yalnızca kurulduğu ilk yıl değil, ömrü boyunca verimli çalışır ve yatırımcısına beklenen getiriyi sağlar. Düzenli tutulan bu kayıtlar, olası bir kapasite artışında da en güvenilir yol haritası olur.